De werkdruk in de zorg- en welzijnsector is hoog. Hierdoor is er vaak minder tijd en aandacht voor opleidings- en begeleidingsactiviteiten, en dat gaat ten koste van de kwaliteit van die activiteiten. In plaats van werken/leren wordt de scholier dan snel aan het werk gezet. Op leermomenten wordt minimaal gereflecteerd. Dit gaat ten koste van de vakmatige inhoud, en belemmert bovendien de ontwikkeling van de beroepshouding en de persoonlijke ontwikkeling. De leersituatie sluit dan niet aan op de leerbehoefte en leerdoelen van de student.
In de afgelopen jaren zijn er daarom in verschillende gezondheidszorginstellingen projecten voor leerafdelingen opgezet in samenwerking met ROC’s: werkeenheden waarbinnen theorie en praktijk worden geïntegreerd, met een optimaal aantal studenten.
Wat is een leerafdeling?
Een leerafdeling is een stagevorm waarbij 10 tot 12 studenten in wisselende diensten op één afdeling hun BPV (Beroeps Praktijk Vorming) doorlopen. De studenten functioneren als een team en komen daardoor in aanraking met alle aspecten van het werken in de zorgverlening in hun onderlinge samenhang. Zo stemmen ze de werkzaamheden onderling af en maken ze hun eigen roosters. De studenten in het leerteam verlenen zorg aan een vaste groep cliënten tijdens dag- en avonddiensten. Ze worden begeleid door de medewerkers op de afdeling, door de werkbegeleider/praktijkopleider en door de docent van de school.
Hoe heb je die leerafdeling opgezet?
Eerst heb ik me voorbereid door evaluaties van anderen te lezen. Vervolgens heb ik in een werkgroep een projectplan opgesteld met als doel het creëren van meer en hoogwaardige stageplaatsen (waardoor theorie en praktijk beter aansluiten), aansluiting bij onderwijsvernieuwing en verbetering van het imago van de zorg voor toekomstige studenten.
Welke drempels vond je op je weg?
Ik merkte dat de stagestructuur van het ROC Rivor in relatie met het rooster van de leerafdeling om goede afstemming vraagt. Ook moeten werkbegeleiders nog geschoold worden voor de begeleiding van studenten verschillende niveaus op deze afdeling. Een overlegstructuur is noodzakelijk.
Hoe werkt jullie leerafdeling in de praktijk?
De docent van het ROC Rivor komt regelmatig op de leerafdeling voor het geven van begeleiding en intervisie. Stichting Zorgcentra Rivierenland en het ROC Rivor hebben een samenwerkingsverband om de begeleiding op de werkplek vorm te geven. De teamleden worden getraind door de praktijkbegeleider en docent van het ROC voor de rol van werkbegeleider. De student functioneert zelfstandig, met de daarbij behorende verantwoordelijkheid. Opleiden vindt plaats volgens de principes van competentiegericht leren.
Hoe vinden de studenten het om in een leerafdeling te werken?
Alle studenten hebben na 20 weken stage een enquête ingeleverd. Hieruit blijkt dat de voorbereiding, faciliteiten en begeleiding ‘voldoende tot goed’ scoren. De introductie scoort ‘goed’ en de gestelde doelen voor de leerafdeling met ‘zeer goed’. De begeleiding door werkbegeleider, praktijkopleider en docent van het ROC scoort voldoende tot goed. Wel geven studenten aan dat voor hen de taakverdeling tussen de verschillende begeleiders niet altijd duidelijk is. Dus dit verbeteren we in de toekomst.
Wat levert de leerafdeling nu op?
De ervaring leert dat er sprake is van een hoog leerrendement, Dit blijkt uit evaluatie van leerlingen, bewoners en collega’s, zeker als de stageperiode ten minste 20 weken duurt. Leerklimaat, begeleiding, inhoud van de opleiding e.d. zijn onderwerp van gesprek geworden. Vakdeskundigheid en verdieping komen sterk tot uiting. De leerafdeling levert meer stageplaatsen op en verkleint de kloof tussen theorie en praktijk. De kwaliteit van het werk wordt hoger, en de deelnemer, werknemers en docenten professionaliseren, blijkt uit voortgangsgesprekken met leerlingen en collega’s. Er is meer tijd voor de bewoner door meer handen aan het bed.
We kunnen concluderen dat de leerafdeling bijdraagt aan betere toekomstige beroepsbeoefenaren, doordat er een krachtiger leeromgeving ontstaat. Dit blijkt ook uit de opmerkingen van studenten: in de enquête noemen ze de stage in de leerafdeling ‘uitdagend’, ‘leuk’, en ze zijn enthousiast over ‘meer verantwoordelijkheid’.
Wij onderzoeken nu of we meer leerafdelingen kunnen opzetten binnen zorg- en welzijninstellingen in de regio.
Welke tips zou je collega-ROC’s willen meegeven?
Ik heb er een paar. Doe aan een goede voorbereiding, breng faalfactoren in beeld.
Zorg voor draagvlak in beide organisaties.
Thea Keune is coördinator Zorg bij het Stagebureau Zorg & Welzijn van ROC Rivor. Zij voerde bovenstaand project uit in het kader van haar Masteropleiding Special Educational Needs, die in het kader stond van Arbeidsvoorbereiding en Arbeidstoeleiding.