Dialogisch onderzoek – elkaar inspireren
In ontwikkeling
"In Nederland is veel aandacht voor academisch (en kwantitatief) onderzoek", stelt Loes Houweling, docent-onderzoeker bij Ecologische Pedagogiek. “Ook het hbo lijkt te lonken naar het denken in een objectief meetbare wereld, de wereld van de ‘grand narratives’. Ik vind het zaak om als hbo een eigen weg in onderzoek te kiezen. Dialogisch onderzoek is een stroming in ontwikkeling. Net zoals het hbo-onderzoek in ontwikkeling is."
Dialogisch onderzoek' is nog geen gevestigd begrip, maar wel een logische aanduiding vindt Houweling. Zij brengt het dialogisch onderzoek samen met vormen van samenwerkend onderzoek: "Het gaat erom dat je als onderzoeker onderzoek gaat doen in het werkveld waarin je zelf betrokken bent. Ik merk dat hieraan steeds meer behoefte is. Ik sprak laatst iemand op een school die meer intern onderzoek wilde doen naar schoolontwikkeling, samen met de leerkrachten:Als de leerkrachten zelf de onderzoekers worden (en zo mogelijk ook leerlingen en ouders) dan zou je kunnen spreken van dialogisch onderzoek.”
Dialogisch onderzoek (zie bijvoorbeeld in Alvasson en Deetz: Doing Critical Management Research, 2000) gaat uit van een geconstrueerde werkelijkheid en gaat in tegen de ‘grand narratives’ en grootschalige theoretische systemen. Dialogisch onderzoek richt zich op asymmetrie en overheersing, waarbij deze overheersing gezien wordt als veranderlijk en situationeel. Door een gezamenlijke analyse van een situatie kan dat wat gegeven lijkt opnieuw overwogen worden.
Oog voor het bijzondere
Houweling constateert dat de hbo-masterstudent vaak actie-onderzoek doet, bestaande uit een diagnose van de situatie, formulering van de gewenste verandering, deze tot stand brengen en tot slot het resultaat evalueren.
Dialogisch onderzoek gaat ook uit van de eigen praktijksituatie, maar je kunt het volgens Houweling naar een ‘wetenschappelijker’ niveau tillen, door een voortdurende wisselwerking tussen theorie en praktijk te bewerkstelligen. “Je kunt het verhaal, je bevindingen interessant maken voor anderen, zonder dat de kennis direct overdraagbaar hoeft te zijn. Want dialogisch onderzoek gaat niet uit van algemene verhalen, maar wil kijken naar het bijzondere."
Houweling is van mening dat je opgedane kennis niet zo maar meeneemt naar een andere situatie. Ze denkt dat kennis veel meer situationeel is en in mensen zelf zit. "Je kunt elkaar wel inspireren met verhalen, maar het is niet één op één overdraagbaar. Daarvoor is de wereld te complex."
Van het pad af…
"Hogeschool Utrecht wil mensen opleiden die innoverend zijn. Vervolgens bieden we ze methoden van onderzoek aan en zeggen we 'volg die methoden maar goed'. Hoe kom je ooit tot innovatie als je niet mag afwijken van het pad? Als je niet mag ontdekken!"
De druk om artikelen te produceren is groot bij universiteiten. Houweling ziet bij de HU hetzelfde gebeuren. "Als je voor de praktijk iets wilt betekenen, zijn publicaties in wetenschappelijke tijdschriften maar van beperkt belang. Je kunt jezelf de vraag stellen binnen welke gemeenschap je van betekenis wilt zijn. In de academische gemeenschap? De zogeheten gerenommeerde wetenschappelijk tijdschriften creëren communities met regels en voorwaarden. Als je vernieuwend wilt zijn, is de kans groot dat jouw artikel niet zondermeer wordt geaccepteerd."
Houweling wil een tegengeluid bieden in de ontwikkeling dat hbo-onderzoek zich spiegelt aan de academische wereld. Niet om zichzelf hiertegen af te zetten, maar ze wil vertellen hoe het anders kan. "Probeer er eens op een andere en kritische manier tegenaan te kijken. Wat levert dat je op?"
Zoek de methode die je nodig hebt
"Ik zie het als volgt: wetenschappelijk onderzoek is het genereren van verhalen. Die kun je ook met cijfers vertellen, zoals in kwantitatief onderzoek.” Houweling vertelt verder: "De onderzoeksaanpak binnen dialogisch onderzoek is heel divers.
Je kunt allerlei technieken gebruiken. Zo heb je methoden nodig voor het verzamelen van het materiaal. Denk bijvoorbeeld aan etnografisch onderzoek (beschrijven wat je ziet/ hoort) of narratief onderzoek (verzamelen van verhalen). Voor analyse kun je ondermeer semiotische analyse (tekenleer: hoe komen betekenissen tot stand) en deconstructie (het ontmaskeren van concepten) inzetten.
Het is de kunst om de juiste, passende methoden van onderzoek te kiezen. Houweling ziet hier, als het gaat om masteronderzoek, een belangrijke taak voor de begeleiders weggelegd. "Je hebt begeleiders nodig die breed georiënteerd zijn en die studenten kunnen coachen in hun onderzoeksproces. In wat ze onderweg tegenkomen en welke methode ze daarbij op dat moment nodig hebben. Het mooiste is natuurlijk als studenten zelf op zoek gaan en we samen verder komen..."